Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł!
  Forum   Kontakt    
Nowości na stronie: Aktualizacja:
STRONA GŁÓWNA
INFORMACJE OGÓLNE
• Mogilno
• Powiat Mogileński
• Gmina Mogilno
• Województwo
O MIEŚCIE
• Historia
• Legenda
• Kalendarium
• Patron miasta
KOŚCIOŁY
• Klasztor
• Fara
• Kościół M.B.N.P.
• Kościół św. Faustyny
TURYSTYKA
• Basen
• Muzeum Ziemii Mogil.
• Restauracje i noclegi
DOWNLOAD
• Tapety
• Wygaszacze
• Banery
KLASZTOR - parafia pw. św. Jana Ap.

Historia i opis parafii pw. św. Jana Apostoła w Mogilnie

W Jez. Mogileńskie wcina się od strony wschodniej niewielki półwysep, znacznie wyniesiony ponad dolinę akwenu. Suche, otoczone wodą i mokradłami miejsce, stanowiło naturalną ochronę. Z odkryć archeologów wynika, że w końcu VIII w. istniała tu osada chroniona palisadą. Około pot. X w. została ona powiększona i przekształcona w gród, który był jednym z ważniejszych ośrodków powstającego państwa polskiego. Obronność grodu wzmacniał wał obronny o konstrukcji drewniano-ziemnej, a poprzez wykopanie fosy stworzono sztuczną wyspę. Odkryto także palisadę nad brzegiem jeziora oraz wykładaną drewnianymi żerdziami i częściowo brukowaną drogę, przechodzącą dalej drewnianym mostem przez zatokę jeziora i wiodącą na południe do ważnego traktu handlowego z Gniezna do Kruszwicy. Pozostałości mostu, który miał długość ok. 160 m, odkryli płetwonurkowie w czasie badań podwodnych. Inny, mniejszy most znajdował się po północnej stronie grodu, na fosie, i zapewniał połączenie w kierunku Pakości. Z tej strony grodu znajdowało się podgrodzie.

Do wspomnianego grodu zostali sprowadzeni benedyktyni. Tradycja (potwierdzona przez Jana Długosza) głosiła, że dokonał tego w 1065 r. król Bolesław Śmiały, jednak późniejsze hipotezy (m.in. prof. Gerarda Labudy) przesunęły ten fakt na pół. XI w. - czas odnowienia organizacji kościelnej po nawrocie pogaństwa, a fundatorem opactwa, jednego z najstarszych w Polsce, był prawdopodobnie książę Kazimierz Odnowiciel. Pierwsi zakonnicy przybyli z Niemiec - z Bawarii lub Nadrenii. Klasztor otrzymał bogate nadania od władców i możnych rodów, a o ich pierwotnych rozmiarach świadczy tzw. falsyfikat mogileński - dokument królewski, wystawiony rzekomo w Płocku w 1065 r. (faktycznie został sporządzony w następnym wieku); własnością benedyktynów stały się m.in. 23 miejscowości z terenu Wielkopolski i Kujaw (głównie w okolicach Mogilna), 7 wsi z rejonu Płocka oraz dochody z 5 grodów łęczycko-sieradzkich.

Tutejszy klasztor miał od początku duże znaczenie kościelne i państwowe (dają temu wyraz m.in. dokumenty Mieszka Starego z ok. 1198 r., Przemyśla II z 1282 r. i Władysława Łokietka z 1299 r.), m.in. uczestniczył w chrystianizacji Kujaw i Mazowsza, a później Pomorza. Pierwsza wczesnoromańska siedziba benedyktynów była jedną z najokazalszych budowli kamiennych w Polsce. Około 1145 r. pod opiekę benedyktynów przekazano ufundowane wówczas po przeciwnych stronach Jeż. Mogileńskiego kościoły św. Jakuba i św. Klemensa (ten drugi już nie istnieje).

Od przełomu XII i XIII w. zakonnicy stali się wyłącznymi panami grodu, zamieszkała tu ludność zaś musiała przenieść się nieco dalej na północ - na miejsce, gdzie w końcu XIV w. powstało miasto. Dokumenty odnotowały dwukrotnie zbrojne wydarzenia o charakterze politycznym: wygnanie w 1206 r. zakonników z Mogilna przez Władysława Laskonogiego, którzy zapewne popierali skłóconego z księciem arcybiskupa Henryka Kietlicza (interweniował w tej sprawie sam papież Innocenty III), oraz najazd oddziałów księcia Władysława Odonica w 1225 lub 1230 r., w czasie wojny domowej; były też wypadki innych zamieszek negatywnie wpływających na stan tutejszych obiektów, W pół. XIII w. przystąpiono do odbudowy i jednocześnie rozbudowy kościoła, nadając mu cechy późnoromańskie, a wzgórze klasztorne otoczono murem kamiennym. Elementy stylu gotyckiego wprowadziła następna przebudowa, datowana na przełom XV i XVI w. Później klasztor popadł w zaniedbanie, z którego po 1709 r. wyprowadziła go odnowa życia zakonnego; wynikiem tego była przebudowa barokowa w latach 1760-97.

Pomyślny okres dla klasztoru przerwało w 1773 r. przejście Mogilna pod zabór pruski. Nowe władze najpierw przejęły dobra klasztorne, w 1816 r. zabroniły przyjmować kandydatów do zakonu i wybierać opata, natomiast w 1833 r. doszło do likwidacji tutejszego opactwa. Jego zabudowania przekazano parafii katolickiej i gminie ewangelickiej, które prowadziły tu szkoły wyznaniowe. Rozważano nawet rozbiórkę klasztoru, jednak odstąpiono od tego pomysłu i w 1880 r. ulokowano tu szpital. Cały czas czynny był kościół klasztorny, który jako większy przez pewien czas pełnił funkcję świątyni parafialnej dla pobliskiej parafii św. Jakuba, a w 1925 r. utworzono przy nim oddzielną parafie. W latach międzywojennych w zabudowaniach poklasztornych znalazły siedzibę przytułek dla kobiet i szkoła. W okresie okupacji hitlerowskiej przetrzymywano tutaj wysiedlanych Polaków, w latach 1940-41 jeńców angielskich, później wieziono tu Żydówki, a od 1943 r. istniał szpital dla rannych żołnierzy niemieckich.

Duże znaczenie miało podjęcie przez historyków sztuki z Uniwersytetu im. M. Kopernika w Toruniu szeroko zakrojonych badań historyczno-architektonicznych całego zespołu klasztornego. W latach 1970-80 pod kierunkiem Jadwigi Chudziakowej przeprowadzono wykopaliska archeologiczne, odkrywając 12 warstw kulturowych. Przebadano istniejące mury w celu określenia czasu ich powstania i faz budowy, częściowo zrekonstruowano i wyeksponowano najstarsze elementy romańskie, odsłonięte też fundamenty zabudowań gospodarczych. W wyniku tych działań zespól klasztorny stał się jednym z najciekawszych obiektów na Szlaku Piastowskim.

Zespół klasztorny położony jest w południowo-wschodniej części Mogilna, przy ul. Benedyktyńskiej. Jego zabudowania wznoszą się na pagórku wyniesionym ponad jezioro i przyległy teren. Granicę terenu klasztoru wyznacza mur z 2 pół. XVIII w., na którym widnieje data remontu: 1934. Wejście prowadzi od północy, gdzie dawniej znajdował się most przez fosę (zasypaną w 1899 r.). Trójdzielna brama pochodzi z końca XVIII w., a dzisiejszą formę otrzymała w czasie przebudowy w 1913 r. (data 1065 na niej przypomina fakt ufundowania opactwa w XI w.).

Pierwotna, trójnawowa kamienna świątynia z 2 pół. XI w., typu bazylikowego, miała od wschodu prezbiterium z półkolistą apsydą (półkolistym zamknięciem), pośrodku transept (nawę poprzeczną) także z apsydami, trójprzęsłowy korpus nawowy, wieżę od zachodu oraz dwie podziemne krypty. Jedynym w swoim rodzaju rozwiązaniem było dwupoziomowe prezbiterium. Po tym pierwszym kościele pozostała dolna część murów obwodowych z ciosów granitowych oraz fundamenty zlikwidowanego transeptu. Zaraz za bramą wjazdową, po lewej stronie, wyeksponowano zarys dawnych murów kościoła, fundamenty późnoromańskiej (być może również pełniącej funkcje obronne) oszkarpowanej wieży i położenie północnej części transeptu z pierwszego okresu istnienia świątyni. Na romański styl budowli wskazują z zewnątrz kamienne fragmenty północnych ścian prezbiterium i nawy bocznej, a także zamykająca kościół od wschodu półkolista apsydą z ciosów granitowych i niewielkie okienka (niektóre zamurowane).

Ceglana nadbudowa ścian pochodzi z czasów późnoromańskiej przebudowy w 2 pół. XIII w. {na apsydzie zachowały się fragmenty fryzu arkadkowego z tego okresu). Późniejsze wieki przyniosły wiele dalszych przeróbek, m.in. w okresie przebudowy późnogotyckiej i barokowej oraz podczas remontów w XIX i XX w. (m.in. okna o wykroju barokowym przebito w starych murach romańskich i gotyckich). W ścianie północnej znajduje się też zamurowany portal gotycki o hakowatym wykroju.

Fasada zachodnia, utrzymana w uproszczonych formach późnobarokowych, jest szersza od samego kościoła. W jej części środkowej zachowano fragment nietynkowanej ściany gotyckiej (z wtórnie umieszczonym oknem), wyżej widoczny jest szczyt o falistym gzymsie. Po bokach znajdują się dwie niezbyt wysokie wieże o dzwonowatych hełmach pokrytych blachą, wzniesione w latach 1793-97 po rozebraniu wieży romańskiej. Przed linię fasady wysunięty jest płytki przedsionek o neobarokowej formie, dobudowany w 1913 r. w związku z przebiciem nowego wejścia do kościoła.

Plan obecnego kościoła częściowo powtarza pierwotny układ romański. Tworzą go: trzynawowy korpus oraz prezbiterium zakończone półkolistą apsydą, nieco szersze od nawy głównej. Wewnętrzne ściany otynkowano, z wyjątkiem fragmentu z prawej strony oraz pary czworobocznych filarów przednich, gdzie pozostawiono granitowe mury romańskie. Tylne filary, wykonane z cegieł, mają rzut zbliżony do ośmioboku; odsłonięte na nich fragmenty z napisami z XVI w., zapewne nagrobnymi (dla ochrony część z nich umieszczono za szkłem). Sklepienia świątyni w większości pochodzą z czasów przebudowy późnogotyckiej (l poi. XVI w.). Prezbiterium i nawę główną nakryto sklepieniami gwiaździstymi, węższe o połowę nawy boczne kryształowymi. Sklepienie hemisferyczne apsydy, podobnie jak cztery wsporniki po dawnym sklepieniu prezbiterium, powstało w czasach romańskich.

Wyposażenie wnętrza pochodzi z 2 pół. XVIII w. Okazały rokokowy ołtarz główny ma formę architektoniczną i obejmuje cala ścianę apsydy, w związku z czym ma nietypowy półkolisty kształt; między kolumnami ustawiono w nim rzeźby czterech świętych - papieży i biskupów wywodzących się z zakonu benedyktynów, pośrodku (za zasłoną) znajduje się obraz Matki Boskiej Śnieżnej - dzieło warsztatu wielkopolskiego z początku XVII w. (zdobiony srebrną sukienką rokokową), na gzymsie widnieją klasycystyczne wazony i rzeźby aniołów, zwieńczeniem zaś jest okno z witrażem Ukrzyżowanie z 1890 r. We wnękach nad ołtarzem umieszczone są późnobarokowe rzeźby Matki Boskiej Bolesnej i św. Jana Ewangelisty (patrona kościoła). W rokokową mensę ołtarzową wkomponowane płaskorzeźbę Ostatnia Wieczerza, wykonaną w 1884 r. według znanego obrazu Leonarda da Vinci.

Po bokach prezbiterium stoją dwurzędowe rzeźbione stalle z lat ok. 1760-70. Umieszczone skośnie ołtarze boczne z końca XVIII w. uzupełniają kompozycyjnie ołtarz główny; znajdują się w nich obrazy św. Benedykta oraz św. Scholastyki, a w zwieńczeniach owalne wizerunku świętych zakonników. Secesyjną polichromię w łuku tęczowym i w prezbiterium wykonał w 1913 r. Wiktor Gosieniecki. Po prawej stronie nawy głównej zawieszona jest rokokowa ambona, z rzeźbą Chrystusa Zbawi cielą na baldachimie. Na ścianach prezbiterium i nawy głównej znajdują się drewniane medaliony barokowe w stylu Ludwika XVI (tzw. zacheuszki). W prawej nawie zachował się prowadzący do krużganka ceglany por tal z l pół. XVI w., z przodu zaś stoi chrzcielnica wykonana w 1896 r.

Z tyłu kościoła znajduje się kruchta międzywieżowa, a nad nią chór muzyczny, którego późnorenesansowa rzeźbiona balustrada został ufundowana przed 1625 r. przez opata Andrzeja Wilczyńskiego (jego herb Poraj widnieje w środkowym polu). Wtórnie umieszczono na niej dwie póżnogotyckie rzeźby świętych. Znajdujący się na chórze prospekt organowy również wykonano w l pół. XVII w. (później został przekształcony i uzupełniony, m.in. barokową rzeźba,, anioła), natomiast same organy pochodzą z ok. 1900 r. Pod chórem, nad głównym wejściem do kościoła, widnieje malowidło ścienne wykonane w 1814 r. przez Jana Okrolniewicza z Gniezna i będące zapewne transpozycją barokowego obrazu sprzed 1707 r.; przedstawia ono króla Bolesława Śmiałego na tle uproszczonej' panoramy Mogilna oraz aniołki trzymające widok klasztoru i listę ówczesnych zakonników, a po bokach sześć scen z życia króla i św. Stanisława.

W kruchcie pod chórem wyeksponowano fragment kamiennej ściany romańskiej, na której odkryto ślady polichromii z XVI w. Znajduje się tu też krucyfiks późnobarokowy, pierwotnie wieńczący ołtarz główny. Po bokach kruchty kościoła usytuowane są dwie kwadratowe kaplice. Południowa jest pamiątką obchodzonego w 1900 r. Roku Świętego, a urządził ją ks. Piotr Wawrzyniak, ówczesny proboszcz mogileński, co upamiętniono tablicą. Kaplicę północną nakrywa sklepienie żaglaste z 1913 r. Na'1 uwagę zasługuje w niej barokowy obraz Matki Boskiej Bolesnej z 2 pół. XVII w., w sukience srebrnej wykonanej ok. 1700 r.

Wejście do podziemi kościoła prowadzi z niewielkiej sieni, która łączy zakrystię, prezbiterium i wschodnią część krużganka klasztornego. Pierwszym pomieszczeniem podziemnym jest krypta wschodnia, położona pod prezbiterium (pierwotnie prezbiterium było dwupoziomowe, a krypta stanowiła jego dolną część). W czasie prąc wykopaliskowych w latach 1970-76 odnaleziono tu m.in. kamienną podstawę ołtarza oraz grób opata. Wnętrze krypty nakrywa sklepienie kolebkowe z końca XIII lub l pół. XIV w., a od wschodu znajduje się niewielka apsyda, w której umieszczono ołtarz.

Na przeciwległej ścianie widoczna jest mała wnęka. Po jej bokach w 1913 r. przebito przejścia do krypty środkowej, usytuowanej pod przednią częścią nawy głównej. Czasu jej powstania dokładnie nie ustalono. Ta krypta ma rzut litery T, a mury z kamieni romańskich przemieszanych z cegłami ukryte są częściowo pod tynkiem i drewnianą obudową. Urządzono tu niewielka wystawę, pokazującą etapy i wyniki badań archeologicznych, makietę bryły pierwotnej świątyni, ą także niektóre odkryte zabytki. Najoryginalniejszym eksponatem jest kopia glinianej akwamanili - naczynia liturgicznego na wodę z XII w., wykonanego w kształcie zwierzęcia, zapewne konia (znalezisko nie miało głowy).

Dalej korytarz o nieco zakrzywionym przebiegu prowadzi do krypty zachodniej. Jej odkrycie w 1913 r. było sporym wydarzeniem, wtedy też przebito wspomniany korytarz. Kwadratowe pomieszczenie usytuowane jest pod dawną wieżą (obecnie kruchtą międzywieżową). Nakrywa je romańskie sklepienie krzyżowe - jedno z najstarszych zachowanych sklepień w kraju, mające cztery pola i wspierające się na masywnym środkowym filarze (jego ciosy wymieniono w 1913 r.) oraz przyściennych pilastrach. Wykonane zostało z kamienia i częściowo z lżejszej martwicy wapiennej (łąkowej). Pierwotnie krypta ta pełniła zapewne funkcję chóru zakonnego. Od strony południowej widoczny jest fragment dawnego korytarza wejściowego.

Do kościoła przylega trój skrzydłowy dawny klasztor, którego skrzydła wschodnie i południowe powstały w XVI w,, natomiast część zachodnia pochodzi z 2 pół. XVIII w. Później był kilkakrotnie przekształcany, w związku z czym charakter późnobarokowy jest nieco zatarty. Także tylko częściowo zachowała się stolarka drzwiowa z tego okresu. Za czasów benedyktyńskich w części południowej znajdowało się mieszkanie opata, refektarz (jadalnia) i kuchnia, od wschodu dormitorium (sypialnia zakonników) i pomieszczenia dla służby, od strony zachodniej zaś pomieszczenia pomocnicze (m.in. furta, która dziś służy jako wejście do pomieszczeń parafii). Komunikację zapewniał przechodzący przez wszystkie trzy skrzydła krużganek, dziś częściowo przegrodzony ściankami działowymi.

Klasztor wraz z kościołem tworzy plan nieregularnego czworoboku, co dobrze widać na niewielkim dziedzińcu wewnętrznym (wirydarzu). Archeolodzy odkryli i zrekonstruowali tu głęboką na 8 m okrągłą studnię, zbudowaną w XI w. z otoczaków granitowych nie wiązanych zaprawą (w końcu XV w. przestała ona być używana i została zasypana). Z dziedzińca widoczny jest także zamurowany portal gotycki na południowej ścianie kościoła, pochodzący zapewne z XIV w. Ścięty narożnik zewnętrzny klasztoru od południowego zachodu powstał zapewne po rozebraniu znajdującej się tam wieży (baszty).


do góry
GALERIA ZDJĘĆ
MAPY
• Mapa miasta
• Mapa powiatu
• Plan miasta
KOMUNIKACJA
• PKP
• PKS
• MATBUD
WAŻNE ADRESY
LINKI
• O Mogilnie
• Katalogii stron
• Ciekawe strony
PARTNERZY
Copyright © www.MOGILNO.cba.pl Wszelkie prawa zastrzeżone